MERKEZ STRATEJİ ENSTİTÜSÜ
Güvenlik ve Savunma Çalışmaları

Güncel

Kaynak : MSE

Haber Tarihi : 2017-07-28 01:20:25

Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması (2017)

Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması (Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons, NTI) 7 Temmuz 2017’de Birleşmiş Milletler genel kurulunca kabul edilmiştir. Antlaşma, taraf olan devletlerin, nükleer silah ya da diğer nükleer patlayıcı cihazları geliştirmesini, test etmesini, üretmesini, geliştirmesini, sahip olmasını veya stoklamasını yasaklamaktadır. Tasarının oylaması ABD, İngiltere, Rusya, Fransa, Çin gibi BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri ve diğer nükleer silah sahibi ülkeler tarafından boykot edilmesine rağmen 122 BM üyesi ülkenin desteğiyle kabul edilmiştir[1]. Oylamaya aralarında ABD, Rusya, İngiltere, Çin, Hindistan, Pakistan, Türkiye, İran, İsrail, Fransa, Almanya, Yunanistan, Japonya ve İtalya'nın da olduğu 69 ülke katılmamış, Hollanda karşı oy vermiş ve Singapur da çekimser kalmıştır.

 

Haberin Devamı

 Tasarı kabul edildikten sonra ABD, İngiltere ve Fransa ortak açıklama yaparak karara tepki göstermiş ve antlaşmayı imzalamayacaklarını belirtmişlerdir. Ayrıca, anlaşmanın güvenlik ve caydırıcılık konusuna değinmediği, Kuzey Kore'nin nükleer programının nasıl engelleneceğine ilişkin çözüm de üretilmediğini de belirtmişlerdir. Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması, genellikle Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması ile karıştırılabilmektedir.

Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması

1968 yılında imzalanarak 1970 yılında yürürlüğe giren Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons, NPT – UNODA), nükleer enerjinin barışçıl biçimde kullanılmasına yönelik iş birliğini teşvik etmek ve nükleer silahsızlanma ve genel ve tamamıyla silahsızlanma hedefine ulaşmak amacındadır ve nükleer silahsızlanma konusunda imzalanan tek antlaşma olma özelliği taşımaktadır. Anlaşmayı Beş Nükleer Silah Devleti (Çin, Fransa, Rusya, İngiltere ve ABD) de dahil olmak üzere 191 ülke imzaladı.

Kaynak: https://www.statista.com/chart/5777/the-countries-with-the-biggest-nuclear-arsenals/

Şekil 1. En Fazla Nükleer Silah Sahibi Olan Ülkeler

 

 Antlaşma metni oluşturulurken, “yürürlüğe girmesinden yirmi beş yıl sonra, Antlaşmanın süresiz olarak yürürlükte kalıp kalmayacağını veya belirli bir ek süre veya süreler için uzatılıp, uzatılmayacağını kararlaştırmak üzere bir konferans toplanacaktır.” ifadesi üzerinde anlaşılmıştır[1]. Bu nedenle 11 Mayıs 1995’te anlaşma taraf devletlerin çoğunluğu tarafından alınan kararla süresiz olarak uzatıldı.

Gözden Geçirme Konferansları

Antlaşmanın imzalandığı tarihten günümüze kadar dokuz adet gözden geçirme konferansı ve 2000 yılından sonraki her konferans için de üçer hazırlık komitesi toplanmaktadır. Sadece 1975, 1985 ve 1995 yıllarında yapılan konferanslar kesin bir Nihai Deklarasyonun kabulüyle sonuçlandı.

Mayıs 1975'te yapılan ilk Gözden Geçirme Konferansı'nda Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nı 91 ülke imzalamıştı[2]. Bu sayı 1980 yılında 112’ye, 1985 yılında 131’e, 1990’da is 140’a yükseldi.

1995 Gözden Geçirme ve Uzatma Konferansı hem Antlaşmanın uygulanmasını gözden geçirildiği hem de Antlaşma’nın 10. maddesinin 2. paragrafı gereğince Antlaşmanın süresiz yürürlükte kalıp kalmayacağının kararlaştırıldığı konferans olma özelliğini taşımaktadır. Bu tarihte anlaşmaya toplam 178 ülke taraftır. Taraf devletler bu konferansla hem Antlaşmanın küresel nükleer silahlar rejiminin çekirdeği olarak kalmasını sağladılar, hem de anlaşmayı süresiz olarak uzatarak nükleer silahların yayılmasına karşı uluslararası hukuki normları güçlendirerek daha kalıcı getirdiler.

2000li yıllarda taraf devletler beş yılda bir Gözden Geçirme Konferansı düzenlemeye devam etmişlerdir. Antlaşmanın süresiz olarak uzatılmasından sonra taraflar konferans ajandalarını küresel nükleer silahsızlanma ve güvenlik konularında yoğunlaştırmış, ayrıca Nükleer Silahlardan Arınmış Bölgelerin durumu hakkında da bilgi alışverişinde bulunmaktadırlar.

Son Gözden Geçirme Konferansı 2015 yılında yapılmıştır ve bir sonraki ise 2020 yılında yapılacaktır. 2017 Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması Konferansı Hazırlık Komitesi ise 2-12 Mayıs 2017 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir.

 

Bu haber MSE'nin Genç Akademisyenler grubundan Sn. İrem KELEŞ tarafından derlenmiştir.

Yazarın Özgeçmişi: 2015 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünden mezun oldu. Aynı yıl içinde Ankara Üniversitesi Karşılaştırmalı Uluslararası Siyaset Anabilim Dalı Avrupa ve Türk Siyasal Çalışmaları programında yüksek lisansa başladı. Halen yüksek lisans eğitimine devam etmektedir.

  Haberler Listesine Dön                                    Ana Sayfa

[1] Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması, madde 10.

[2] History of the NPT 1975-1995, reachingcriticalwill.org.


[1] Nükleer silahları yasaklayan anlaşma BM'de kabul edildi, NTV.

Kaynaklar:
  1. History of the NPT 1975-1995. (n.d.). 27 Temmuz 2017 tarihinde http://www.reachingcriticalwill.org/disarmament-fora/npt/history-of-the-npt-1975-1995 adresinden alıntılandı.
  2. Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bölgeler hakkında daha fazla bilgi için bkz. https://www.un.org/disarmament/wmd/nuclear/nwfz/ (İngilizce)
  3. Nükleer silahları yasaklayan anlaşma BM'de kabul edildi. (07 Temmuz 2017). 27 Temmuz 2017 tarihinde http://www.ntv.com.tr/dunya/nukleer-silahlari-yasaklayan-anlasma-bmde-kabul-edildi,mBE1f7y0H0aKt_32vn19lw adresinden alıntılandı.
  4. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın tamamı için bkz. http://www.edam.org.tr/disarmament/TR/belgeler/NPT.pdf
  5. Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT) – UNODA. (n.d.). 24 Temmuz 2017 tarihinde https://www.un.org/disarmament/wmd/nuclear/npt/ adresinden alıntılandı.
  6. Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons. (n.d.). 27 Temmuz 2017 tarihinde http://www.nti.org/learn/treaties-and-regimes/treaty-on-the-prohibition-of-nuclear-weapons/ adresinden alıntılandı.